1. Hòa giải có thể thực hiện trực tuyến

Một trong những điểm mới đáng chú ý là Luật cho phép hoạt động hòa giải được tiến hành bằng hình thức trực tiếp, trực tuyến hoặc kết hợp giữa trực tiếp và trực tuyến.

Quy định này tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các bên tham gia hòa giải, nhất là trường hợp các bên không thể cùng có mặt tại một địa điểm hoặc có điều kiện đi lại khó khăn.

Bên cạnh đó, kết quả hòa giải có thể được thể hiện bằng lời nói, bằng văn bản hoặc bằng hành vi cụ thể. Trường hợp kết quả hòa giải được thể hiện dưới hình thức thông điệp dữ liệu theo quy định của pháp luật về giao dịch điện tử thì được coi là bằng văn bản.

Luật cũng bổ sung hình thức biểu quyết trực tuyến trong việc bầu hòa giải viên, góp phần đa dạng hóa phương thức tổ chức hoạt động hòa giải phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số hiện nay.

2. Người dân được chủ động hơn khi tham gia hòa giải

Luật số 16/2026/QH16 quy định cụ thể hơn các quyền của các bên trong hòa giải.

Theo đó, người tham gia hòa giải có quyền lựa chọn, đề xuất hoặc đề nghị thay đổi hòa giải viên, người được mời tham gia hòa giải, người phiên dịch; lựa chọn, đề xuất hình thức, địa điểm và thời gian tiến hành hòa giải.

Các bên có quyền đồng ý hoặc từ chối hòa giải; yêu cầu tạm dừng hoặc chấm dứt hòa giải; yêu cầu việc hòa giải được tiến hành công khai hoặc không công khai; được bày tỏ ý chí và quyết định về nội dung hòa giải.

Trường hợp không thể tự bố trí người phiên dịch, các bên có quyền đề nghị hòa giải viên đề xuất UBND cấp xã hỗ trợ bố trí người phiên dịch. Đối với người dân tộc thiểu số, người khuyết tật có nhu cầu hỗ trợ phiên dịch, Luật quy định việc bố trí người phiên dịch, người biết ngôn ngữ ký hiệu hoặc chữ dành riêng cho người khuyết tật để hỗ trợ tham gia hòa giải.

Đặc biệt, sau khi hòa giải thành, một hoặc các bên có quyền yêu cầu Tòa án nhân dân có thẩm quyền công nhận kết quả hòa giải thành theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự.

3. Tăng cường bảo mật thông tin, không tự ý ghi âm, ghi hình

Luật mới dành riêng quy định về bảo mật thông tin trong hòa giải ở cơ sở.

Hòa giải viên, các bên, người được mời tham gia hòa giải, người phiên dịch và các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan có trách nhiệm bảo mật những thông tin biết được trong quá trình hòa giải, trong đó có bí mật nhà nước, thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình, bí mật kinh doanh và các thông tin khác theo quy định của pháp luật.

Một nội dung người dân cần đặc biệt lưu ý là trong quá trình hòa giải chỉ được ghi chép để phục vụ việc hòa giải và phải bảo mật nội dung đã ghi chép; không được ghi âm, ghi hình, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định khác.

Quy định này nhằm bảo đảm quyền riêng tư, tạo sự tin tưởng và giúp các bên có thể trao đổi thẳng thắn trong quá trình tìm kiếm phương án giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp.

4. Những trường hợp không thuộc phạm vi hòa giải ở cơ sở

Không phải mọi mâu thuẫn, tranh chấp hoặc hành vi vi phạm pháp luật đều có thể được giải quyết thông qua hòa giải ở cơ sở.

Theo Luật mới, không tiến hành hòa giải ở cơ sở đối với mâu thuẫn, tranh chấp, vi phạm pháp luật xâm phạm lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng; mâu thuẫn, tranh chấp phát sinh từ giao dịch dân sự vi phạm điều cấm của luật hoặc trái đạo đức xã hội; vi phạm pháp luật mà theo quy định phải bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc xử lý vi phạm hành chính, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác; cùng các trường hợp khác không được hòa giải ở cơ sở theo quy định của pháp luật.

Việc xác định đúng phạm vi hòa giải góp phần tránh tình trạng lợi dụng hòa giải để trốn tránh trách nhiệm pháp lý hoặc cản trở việc xử lý hành vi vi phạm theo quy định.

5. Tăng cường bảo đảm an ninh, an toàn trong quá trình hòa giải

Để bảo vệ hòa giải viên và những người tham gia hòa giải, Luật bổ sung cơ chế xử lý đối với những vụ việc có nguy cơ phát sinh bạo lực hoặc gây mất an ninh, trật tự.

Khi nhận thấy mâu thuẫn, tranh chấp, vi phạm pháp luật có thể dẫn đến hành vi bạo lực gây ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng của hòa giải viên, các bên hoặc người tham gia hòa giải khác, hoặc có nguy cơ gây mất trật tự công cộng, hòa giải viên có quyền đề nghị UBND cấp xã, Công an cấp xã bảo đảm an ninh, trật tự khi tiến hành hòa giải.

Quy định này góp phần tăng cường tính chủ động trong phòng ngừa những hậu quả nghiêm trọng có thể phát sinh từ các mâu thuẫn, tranh chấp tại cộng đồng dân cư.

6. Các tổ hòa giải hiện nay không phải thành lập lại

Luật số 16/2026/QH16 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027. Kể từ ngày này, Luật Hòa giải ở cơ sở số 35/2013/QH13 hết hiệu lực, trừ trường hợp được tiếp tục áp dụng theo quy định chuyển tiếp.

Đối với các tổ hòa giải, hòa giải viên đã được thành lập, công nhận theo Luật số 35/2013/QH13, khi Luật mới có hiệu lực được tiếp tục hoạt động mà không phải thành lập hoặc công nhận lại.

Đối với các vụ, việc thuộc phạm vi hòa giải ở cơ sở đã được tiếp nhận nhưng chưa kết thúc hòa giải trước ngày 01/3/2027, việc hòa giải được tiếp tục thực hiện theo Luật số 35/2013/QH13.

Từ ngày 01/3/2027, các tổ hòa giải, hòa giải viên và người dân khi tham gia hòa giải cần thực hiện theo các quy định của Luật số 16/2026/QH16.

Việc nắm rõ các quy định mới về hòa giải ở cơ sở sẽ giúp người dân chủ động bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, đồng thời phát huy tinh thần đoàn kết, tương trợ, giải quyết kịp thời các mâu thuẫn, tranh chấp ngay từ cộng đồng dân cư, góp phần giữ gìn an ninh, trật tự và xây dựng khu dân cư đoàn kết, văn minh./.