Từ Lời kêu gọi quốc dân đi bỏ phiếu của Chủ tịch Hồ Chí Minh trước ngày Tổng tuyển cử đầu tiên năm 1946, có thể thấy một chân lý xuyên suốt: mỗi lá phiếu của cử tri không chỉ là quyền dân chủ mà còn là trách nhiệm công dân đối với vận mệnh đất nước. Trong bối cảnh cả nước đã sẵn sàng cho ngày bầu cử ĐBQH và đại biểu HĐND các cấp, giá trị của lời dặn dò ấy vẫn vẹn nguyên ý nghĩa - nhắc nhở mỗi cử tri trân trọng và thực hiện đầy đủ quyền thiêng liêng của mình.
Khẳng định quyền làm chủ đất nước
Ngày 5/1/1946, Báo Cứu quốc đăng toàn văn Lời kêu gọi quốc dân đi bỏ phiếu của Chủ tịch Hồ Chí Minh trước ngày Tổng tuyển cử đầu tiên của nước Việt Nam độc lập. Người viết: “Ngày mai là một ngày vui sướng của đồng bào ta… vì ngày mai là ngày Tổng tuyển cử, ngày đầu tiên trong lịch sử Việt Nam mà nhân dân ta bắt đầu hưởng dụng quyền dân chủ của mình”.
Chủ tịch Hồ Chí Minh và bút tích lời kêu gọi toàn dân đi bỏ phiếu của Người đăng trên Báo Quốc hội, số đặc biệt ngày 6/1/1946. Ảnh: Tư liệu
Trong lời kêu gọi, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh ý nghĩa của lá phiếu khi khẳng định: “Về mặt chính trị, thì nhân dân dùng lá phiếu mà chống với quân địch. Một lá phiếu cũng có sức lực như một viên đạn”. Đồng thời, Người nêu rõ trách nhiệm của những người được bầu phải “ra sức giữ vững nền độc lập của Tổ quốc, ra sức mưu sự hạnh phúc cho đồng bào”, và nhắc nhở cử tri: “Ngày mai, tất cả các bạn cử tri đều phải nhớ đi bầu cử… mỗi người nên vui vẻ hưởng quyền lợi của một người dân độc lập, tự do”.
Tinh thần đó được thể chế hóa trong Hiến pháp năm 2013 khi quy định công dân đủ 18 tuổi trở lên có quyền bầu cử và đủ 21 tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội, HĐND. Để bảo đảm quyền này được thực hiện đầy đủ, pháp luật về bầu cử quy định chặt chẽ việc lập và quản lý danh sách cử tri. Theo đó, mọi công dân có quyền bầu cử đều được ghi tên vào danh sách cử tri và được phát thẻ cử tri, trừ những trường hợp bị pháp luật tước quyền bầu cử. Mỗi công dân chỉ được ghi tên vào một danh sách cử tri tại nơi thường trú hoặc tạm trú để bảo đảm nguyên tắc bình đẳng trong bầu cử. Pháp luật cũng quy định các trường hợp đặc thù vẫn được bảo đảm quyền bầu cử như quân nhân trong đơn vị vũ trang, người tạm trú, công dân từ nước ngoài trở về trước thời điểm bỏ phiếu 24 giờ, hoặc người đang bị tạm giam, tạm giữ…
Những quy định chặt chẽ từ việc lập, niêm yết, kiểm tra và điều chỉnh danh sách cử tri cho thấy quyền bầu cử của công dân được pháp luật bảo đảm trực tiếp và minh bạch. Mỗi cử tri chỉ có một lá phiếu và phải tự mình thực hiện quyền đó, thể hiện quyền làm chủ của nhân dân đối với bộ máy nhà nước. Vì vậy, quyền bầu cử luôn được coi là quyền chính trị thiêng liêng, không thể thay thế của mỗi công dân.
Viên gạch hồng xây nền dân chủ
Hiến pháp năm 2013 quy định công dân đủ 18 tuổi trở lên có quyền bầu cử và đủ 21 tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội, HĐND. Đây là quyền chính trị cơ bản của công dân, đồng thời là cơ sở để nhân dân trực tiếp tham gia vào việc xây dựng và củng cố bộ máy nhà nước.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đến bầu cử tại nhà số 10, phố Hàng Vôi, Hà Nội. Ảnh: Tư liệu
Pháp luật về bầu cử cũng xác định rõ các nguyên tắc tổ chức bầu cử gồm: phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. Theo đó, mọi công dân đủ điều kiện đều có quyền tham gia bầu cử; mỗi cử tri có giá trị lá phiếu ngang nhau; việc lựa chọn đại biểu được thực hiện trực tiếp và ý chí của cử tri được bảo đảm bí mật.
Luật Bầu cử ĐBQH và đại biểu HĐND quy định mỗi cử tri thực hiện quyền bầu cử của mình bằng cách trực tiếp đi bỏ phiếu và không được nhờ người khác bỏ phiếu thay. Trường hợp cử tri không thể tự viết phiếu có thể nhờ người khác viết hộ theo ý mình, nhưng vẫn phải tự tay bỏ phiếu vào hòm phiếu và người viết hộ phải giữ bí mật nội dung phiếu bầu.
Để bảo đảm mọi công dân đủ điều kiện đều thực hiện được quyền bầu cử, pháp luật cũng quy định việc tổ chức bỏ phiếu linh hoạt trong những trường hợp đặc biệt. Với cử tri già yếu, ốm đau, khuyết tật hoặc không thể đến phòng bỏ phiếu, Tổ bầu cử có thể mang hòm phiếu phụ đến tận nơi để cử tri thực hiện quyền của mình theo đúng quy định.
Những quy định chặt chẽ đó nhằm bảo đảm mỗi lá phiếu thực sự phản ánh ý chí của cử tri và góp phần để cuộc bầu cử diễn ra dân chủ, đúng pháp luật. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để nhân dân thông qua lá phiếu lựa chọn những người đại diện xứng đáng tham gia các cơ quan quyền lực nhà nước. Bầu cử vì thế không chỉ là quyền mà còn là nghĩa vụ công dân. Trong bối cảnh đất nước tiếp tục đổi mới và hội nhập sâu rộng, việc bầu ra những đại biểu xứng đáng càng có ý nghĩa quan trọng. Mỗi lá phiếu chính là sự gửi gắm niềm tin, là một “viên gạch” góp phần xây dựng bộ máy nhà nước trong sạch, vững mạnh, phục vụ nhân dân tốt hơn.
Nhìn lại lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh cách đây 80 năm, có thể thấy thông điệp ấy vẫn vẹn nguyên giá trị: đi bầu cử là niềm vui, là trách nhiệm và cũng là biểu hiện sinh động nhất của quyền làm chủ của nhân dân.