Từ mái làng Tiên Điền hiền hòa bên dòng Lam xanh, tiếng thơ Kiều vẫn vang vọng qua bao thế hệ. Ngày 28/4/1962, Bộ văn hoá thông tin cấp Quyết định số 313 công nhận “Miếu và mộ Đại thi hào Nguyễn Du” là di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia. Đến năm 1965, Bộ Văn hóa phối hợp với tỉnh Hà Tĩnh tiến hành quy hoạch, bảo vệ và xây dựng Khu lưu niệm Đại thi hào Nguyễn Du, đặt nền móng cho quá trình bảo tồn, tôn vinh di sản văn hóa của quê hương Tiên Điền.
Trải qua nhiều giai đoạn đầu tư, trùng tu và tôn tạo, ngày 27/9/2012, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 1419/QĐ -TTg công nhận Khu lưu niệm Nguyễn Du là Di tích quốc gia đặc biệt, khẳng định tầm vóc, giá trị to lớn của di sản trong đời sống văn hóa tinh thần dân tộc.
Tại kỳ họp thứ 37 của Đại hội đồng UNESCO (Paris, 25/10/2013), Đại thi hào dân tộc Nguyễn Du (1765–1820) – tác giả kiệt tác Truyện Kiều – được UNESCO vinh danh là Danh nhân văn hóa thế giới, nhân dịp kỷ niệm 250 năm Ngày sinh (2015). Đây là niềm tự hào lớn của Hà Tĩnh và dân tộc Việt Nam, khẳng định tầm ảnh hưởng sâu rộng của tư tưởng nhân văn và giá trị văn hóa Nguyễn Du trong kho tàng di sản nhân loại.
Đặc biệt, ngày 21/6/2024, UBND tỉnh Hà Tĩnh ban hành Quyết định số 1520/QĐ - UBND công nhận Khu di tích Nguyễn Du là điểm du lịch cấp tỉnh, mở ra bước phát triển mới trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản, góp phần đưa văn hóa Nguyễn Du – Truyện Kiều đến gần hơn với du khách trong và ngoài nước.
Hiện nay, khu di tích có diện tích hơn 28.500 m², gồm hai khu vực chính: Khu tưởng niệm với nhà thờ, tượng đài, bia và cảnh quan sân vườn; Khu trưng bày lưu giữ hơn 2.000 hiện vật, tư liệu, hình ảnh quý về cuộc đời, sự nghiệp của Nguyễn Du và dòng họ Nguyễn Tiên Điền. Đặc biệt, chuyên đề “Nguyễn Du ngàn năm vọng mãi” trưng bày những bức ảnh tư liệu quý ghi lại hành trình 60 năm gìn giữ, tôn vinh di sản – trong đó có nhiều bức ảnh do GS. Lê Thước và nhiếp ảnh gia Nguyễn Đăng Việt thực hiện.
Song song với công tác bảo tồn, Ban Quản lý Khu di tích chú trọng giáo dục truyền thống và quảng bá văn hóa thông qua các hoạt động như: lễ kỷ niệm ngày sinh, tưởng niệm ngày mất của Đại thi hào; trưng bày các chuyên đề Tranh minh họa Truyện Kiều, Đại thi hào Nguyễn Du qua mộc bản triều Nguyễn, Nguyễn Du - Truyện Kiều và văn hóa Hà Tĩnh… Ngày hội Văn hóa Nguyễn Du – Truyện Kiều với các nội dung đặc sắc như ngâm Kiều, ru Kiều, lẩy Kiều, viết thư pháp, biểu diễn Trò Kiều... Qua đó, di sản Nguyễn Du được lan tỏa sâu rộng, trở thành nguồn cảm hứng và niềm tự hào của người dân xứ Nghệ.
Bên cạnh đó, bộ phận Chuyên môn và Dữ liệu của Ban Quản lý đảm nhiệm công tác sưu tầm, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh; thường xuyên cập nhật, giới thiệu các hoạt động chuyên môn, nghiên cứu, quảng bá trên Cổng thông tin điện tử; đồng thời phối hợp với các cơ quan báo chí, đài truyền hình Trung ương, địa phương trong việc quảng bá hình ảnh khu di tích và các di sản văn hóa của tỉnh Hà Tĩnh. Nhiều năm qua, Ban Quản lý đã xuất bản 11 đầu sách khảo cứu, nghiên cứu, dịch thuật giá trị về Nguyễn Du, Truyện Kiều và dòng họ Nguyễn Tiên Điền, góp phần làm phong phú thêm kho tàng tư liệu, lan tỏa giá trị nhân văn của Đại thi hào.
Với những đóng góp bền bỉ trong công tác bảo tồn và phát huy di sản, Ban Quản lý Khu di tích Nguyễn Du nhiều lần được khen thưởng, trong đó có Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ (2023) và Bằng khen của UBND tỉnh Hà Tĩnh (2016, 2022, 2024).
Sáu mươi năm gìn giữ và tỏa sáng, Khu di tích quốc gia đặc biệt Nguyễn Du không chỉ là nơi tôn vinh một danh nhân kiệt xuất mà còn là không gian văn hóa sống động, nơi tiếng thơ Kiều vẫn ngân vang giữa làng Tiên Điền, như mạch nguồn bất tận nuôi dưỡng tâm hồn quê hương Hà Tĩnh./
Bài và ảnh: Lê Vân - Trần Vinh
Ban QLDT Nguyễn Du
xã Tiên Điền, tỉnh Hà Tĩnh.